درباره مونته سوری

 

 

 

    شرح مختصری از زندگینامه مونته سوری      

ماريا مونته سوري در 31 آگوست سال 1870 در ايتاليا متولد شد. پدر ماريا مردي نظامي و از خانواده اي اشرافي بود و مادرش در اروپاي قرن نوزدهم زن با سواد و

تحصيلكرده اي محسوب مي شد. ماريا بعد از دريافت مدرك ديپلم در آزمون ورودي دانشگاه پزشكي شركت كرد و قبول شد. ماريا تنها دختري بود كه آن زمان در آن

دانشكده پزشكي مشغول تحصيل بود و اين خود مشكلات بيشتري را در پي داشت. او در جون 1896 به عنوان شاگرد اول فارغ التحصيل شد و در سر تا سر ايتاليا او

تنها زني بود كه براي پزشكي دوره ديده و كار آموخته بود. او علاوه بر مسئوليت هايي كه به عنوان يك پزشك بر     عهده اش بود، در زمينه روانپزشكي نيز تحقيقاتي

به عمل آورد. دكتر مونته سوري دريافت كه به كودكان ناتوان توجه كافي نميشود و آنها در جاهاي تاسف آوري زندگي مي كنند. برخي از كودكان به خاطر داشتن

بزرگترهايي ديوانه مجبور به زندگي در تيمارستان بودند. با مشاهده رفتار اين كودكان دريافت كه محيط اطراف آنها هيچ تجربه يا احساس خوشايندي را برايشان به دنبال

ندارد. او دريافت كه اگر قصد كمك كردن به كودكاني كه درگيريهاي ذهني را داشته باشد بايد راجع به احتياجات خاص آنها آگاهي هاي لازم را بدست آورد. براي يافتن

پاسخ به سوالاتش در سال 1897 دوباره به دانشگاه بازگشت تا در رشته آموزش به مطالعه بپردازد. او در زمينه آموزشي تمامي كارهاي اصلي كه طي دو قرن اخير

انجام شده بود را مورد بررسي قرار داد.  بنابراين افكار شخصي مونته سوري كم كم به وجود آمد و روش او كه در بر گيرنده تمامي عقايد و شيوه هاي پيشين بود

شروع به شكل گيري كرد.در سال 1901 به عنوان دانشجوي روانشناسي و فلسفه در دانشگاه رم نام نويسي كرد. دكتر مونته سوري از سال 1904 به مدت چهار سال

به عنوان استاد مردم شناسي در دانشگاه رم استخدام و مشغول به تحصيل شد. اولين و مهمترين اثري كه از وي به چاپ رسيده است، " مردم شناسي تربيتي" نام دارد.

اولين كلاس مونته سوري در منطقه فقير نشين رم، شامل 50 تا 60 كودك زير شش سال بود كه از جانب بزرگترهايشان ناديده گرفته شده بودند. اين بچه ها مثل ساير

بچه هايي كه از وجودشان غافل بودند اكثر اوقات خارج از كنترل بودند و رفتارهايي از قبيل بي توجهي، خشونت، جيغ و داد و نارضايتي را از خود بروز مي دادند.

مونته سوري آموزش آنها را با تربيت بچه هاي بزرگتر شروع كرد به گونه اي كه به آنها مي آموخت چگونه هر روز در كارهاي كوچك مثل چيدن ميز غذا يا جمع كردن

آن كمك كنند. بر خلاف كودكاني كه دچار عقب ماندگي هاي ذهني بودند اين دسته از بچه ها بي هيچ تذكر و يادآوري خودشان به انجام كارهايشان     مي پرداختند. اين

كودكان همواره سرشار از انرژي بودند فقط مي بايست آنها را از محيطهاي خشن و ناملايم خارج كرد. با محول كردن برخي از خرده كاريها، جدول و معما و تربيت و

آموزش هوشمندانه ديگر فرصت و تمايلي براي كشيده شدن به سوي  رفتارهاي مخرب باقي نمي ماند.ماريا مونته سوري معتقد بود كه او معلم نبود بلكه اين شاگردان او

بودند كه به او بسياري چيزها آموختند. كودكان در سنين پايين از توانايي هاي زيادي برخوردارند، او توانست با شيوه اش پي به احتياجات آنها ببرد.ماريا از تعدادي نجار

استفاده كرد كه با توجه به اندازه بچه ها براي آنها ميز و صندلي بسازند تا بتوانند بدون كمك بزرگترها به راحتي بنشينند و بلند شوند. با بهبود شرايط و وضعيت كلاس

ها بنابر اندازه و رفتارهاي طبيعي كودكان، كودك احساس راحتي و آرامش مي كرد. بنابراين آمادگي بيشتري براي آموزش بدست مي آورد .ماريا مونته سوري بعد از

كسب موفقيتهاي پياپي در 6 مي سال 1952 در هلند زندگي را بدرود گفت در حاليكه گذشته اي موفق و شكوفا را پشت سر داشت.امروزه مدارس مونته سوري در 52

كشور جهان وجود دارند و تعداد آنها در سراسر جهان پيوسته در حال افزايش است. كتابهاي دكتر مونته سوري به چندين زبان دنيا ترجمه شده و اكنون در دسترس مي

باشد.

 

روش آموزشي مونته سوري:

دكتر ماريا مونته سوري معتقد است آموزش كودكان بهتر است حتي الامكان از 5/3 سالگي شروع شود و به نيازهاي كودكانه و حياتي آنها در قالب انجام فعاليت هايي كه

زندگي طبيعي را به كودكان تداعي مي كند توجه شود. در كلاس مونته سوري كودكان 3 تا 6 ساله در يك كلاس هستند و در كنار هم مي آموزند. اين امر به هم آموزي

آنها كمك مي كند و در ضمن كودكان مي آموزند چگونه با دوستان بزرگتر و كوچكتر از خود رفتار كنند و روابط اجتماعي آنها را پيشرفت مي دهد.

وسايل مونته سوري به گونه اي طراحي شده اند كه هر فعاليت روند منطقي و منظمي را دنبال مي كند و علاوه بر اينكه هر وسيله مفهومي معين را به كودك مي آموزد

اهداف غير مستقيمي را نهفته دارد كه پيش نياز تمرينات پيشرفته تر است. در ضمن در بيشتر وسايل كنترل خطا وجود دارد تا خود كودك در آخر تمرين درست يا

نادرست انجام دادن تمرين را بررسي كند.

تمامي وسايل در محيط كلاس مونته سوري در سايز كودك است و كودك قادر به انجام فعاليت هايي است كه بزرگترها همانند آنها را انجام ميدهند.

محيط كلاس مونته سوري كاملا آرام است و كودكان مي آموزند كه بايد به حقوق ديگران احترام بگذارند. ولي در عين حال هر كودكي مي تواند آزادانه در كلاس به تكرار

فعاليت مورد علاقه خود كه قبلا آنرا آموخته مشغول شود. البته حدود آزادي كودك در كلاس را آموزگار بايد معين كند.

نقش آموزگار در اين روش آزاد گذاشتن هر كودك در آموختن است. در اصل در اين روش آموزگار بيشتر جنبه يك مشاهده گر است تا چه از لحاظ علمي و چه از لحاظ

نظري خصوصيات فردي هر كودك را مورد مطالعه قرار دهد و بطور غير مستقيم او را هدايت كند. به زبان ديگر معلم مونته سوري بايد بطور غير مستقيم آتش و التهاب

كودك براي آموختن را دامن زند.

در طول كلاس مونته سوري آموزگار نقش مهمي را بازي ميكند. او نبايد اصرار كند كه كودك تمرينات را تكرار كند يا نبايد كاري كند كه كودك احساس كند كه نميفهمد يا

تمرينات را اشتباه انجام داده. مربي زياد مشاهده ميكند چون فقط زماني كه مربي مشاهده ميكند ميتواند متوجه نقص هاي كودك شود و آن زمان است كه ميتواند او را

راهنمايي كند.

اهداف كلي كه در تمرينات مونته سوري وجود دارند عبارتند از:

  1. نظم: وجود نظم و رسيدن به اين نظم، كودك را به حس  آرامش ميرساند و باعث ميشود بيشتر و سريعتر پيشرفت كند.
  2.  
  3. هماهنگي: تمرينات باعث هماهنگي حركات و كنترل ماهيچه هاي كودك ميشود.
  4.  
  5. تمركز: كودك براي رسيدن به آرامش احتياج به تمركز دارد. اين تمرينات تمركز كودك را براي انجام درست كار بر طبق الگويي كه بايد انجام دهد بالا ميبرد و باعث رسيدن كودك به آرامش ميشود.
  6.  
  7. استقلال: اين تمرينات حس استقلال و عدم وابستگي را در كودك گسترش ميدهد و از اين حس استقلال به حس لذت و رضايت ميرسد كه موجب تقويت حس اعتماد به نفس در او ميشود.
  8.  

نكته مهمي كه در روش مونته سوري بايد به آن توجه شود اين است كه در اين روش هر كودك بر اساس توانايي هاي فردي خود پيشرفت ميكند.

 

فعاليت هاي آموزشي مونته سوري به پنج گروه تقسيم ميشود:

مهارتهاي زندگي- مهارتهاي حسي- مهارتهاي زبان آموزي- مهارتهاي رياضي- مهارتهاي فرهنگ و علوم

مهارتهاي زندگي:

آموزشهاي مهارتهاي زندگي مونته سوري علاوه بر آنكه مطالبي تازه به كودك     مي آموزند او را وارد اجتماع ميكند يعني به طريقي او درگير فعاليت هايي ميشود كه

بايستي آنها را انجام دهد و بتواند خود را به استقلالي برساند كه كارهاي روزمره خود را به تنهايي انجام دهد و اين استقلال حس اعتماد به نفس را در او تقويت ميكند.

اين تمرينات هماهنگي حركات را در كودك پيشرفت ميدهد. بعلاوه اين تمرينات كودك را با روابط صحيحي اجتماعي و برقرار كردن ارتباط صحيح با ديگران آشنا ميكند.

تمرينات مهارتهاي زندگي به كودك مي آموزند كه چگونه از خود مراقبت كند، گروهي از اين تمرينات مراقبت از وسايل و محيط اطراف را به كودك مي آموزند، گروه

ديگر طريقه رفتار با ديگران و برقراري ارتباط با ديگران را به كودك مي آموزند و در كل اين تمرينات باعث رشد و پيشرفت و كنترل حركات بدن، حركات ماهيچه ها ي

كوچك و بزرگ مي شود و يك هماهنگي بين حركات قسمتهاي مختلف بدن برقرار ميكند.

اثرات اين تمرينات بسيار گسترده است ولي اين تمرينات از وسايل بسيار ساده تشكيل شده، وسايلي كه در هر خانه اي ميتوان آنها را پيدا كرد.

از جمله فعاليت هاي مهارتهاي زندگي مي توان اشاره كرد به :‌ريختن آب از پارچ به ليوان، حمل سيني با وسيله، پيمانه كردن با قاشق، مراقبت از گياهان، نگهداري از

حيوانات، قابهاي لباس و غيره ..

 

مهارتهاي حسي:

سن 3-7 سالگي سني است كه كودك حواس خود را گسترش ميدهد. در اين زمان، فعاليتهاي حسي كه مربوط به فهم و درك است مهم ميباشد. توجه كودك در اين سن

بيشتر به سمت وسايلي است كه حس كنجكاوي او را ارضا ميكند و پيشرفت حواس در اين زمان بر فعاليت هاي عقلاني مقدم است.وسايل حسي بيشتر آمادگي كودك را با

ايجاد نظم در فعاليتهاي زندگي روزانه توسعه ميدهد. از خصوصيات تمرينات حسي روش مونته سوري ميتوان اشاره كرد به :پرورش تمركز و مهارتهاي فكري، فرصت

آمادگي براي زبان آموزي، آمادگي براي آموزش هاي رياضي، پيشرفت تشخيص بينايي و شنوايي، پيشرفت هماهنگي چشم و دست، تقويت ماهيچه ها و .....از مهارتهاي

حسي روش مونته سوري ميتوان تمرينات زير را نام برد:

برج صورتي(آشنايي با مفاهيم بزرگ و كوچك)، پله قهوه اي (آشنايي با مفاهيم پهن و باريك)، نرده قرمز (آشنايي با مفاهيم بلند و كوتاه)، جعبه صدا(تقويت حس شنوايي

و درجه بندي صداها از بلند به كوتاه)، جعبه بويايي، سيني حس چشايي، جعبه رنگها و غيره .

 

مهارتهاي زبان آموزي:

"زبان" اساس پيشرفت كودك است، چون او را قادر ميسازد تا با ديگران ارتباط برقرار كند. وقتي كودك بتواند صحبت كند، گوش كند، بنويسد و بخواند اين آمادگي را پيدا

ميكند تا خودش و دنياي اطرافش را بشناسد.در روش مونته سوري در هر فعاليت كودك با كلمات و اصطلاحات جديدي آشنا ميشود كه بطور غير مستقيم به غني شدن

گنجينه لغات كودك كمك ميكند. از طرفي تمرينات مهارتهاي زندگي و مهارتهاي حسي باعث قوي شدن و آمادگي بيشتر ماهيچه هاي ظريف دست كودك ميشود و او را

براي نوشتن آماده ميكند.

مهارتهاي زبان مونته سوري را ميتوان به مراحل زير تقسيم كرد:

  1. زبان شفاهي: كه به غني شدن گنجينه لغات كودك كمك ميكند و او را در تلفظ صحيح كلمات و جملات كمك ميكند. بعلاوه در اين بخش كودك با آواها نيز آشنا
  2.  
  3. ميشود.
  4. نوشتن: كه در تمرينات ابتدايي ماهيچه هاي كودك براي نوشتن آماده ميشود و سپس كودك با تشخيص آواها توانايي نوشتن كلمات ساده را پيدا ميكند.
  5.  
  6. خواندن: توسط وسايل و كارتهاي مختلف توانايي خواندن در كودك كاملتر ميشود.
  7.  

مهارتهاي رياضي

تمرينات حسي و مهارتهاي زندگي بخش مهم و بزرگي را در پايه تمرينات رياضي مونته سوري در بر مي گيرند و بعد از اينكه كودك آمادگي لازم را پيدا كرد تمرينات

رياضي ارائه مي شوند.در كلاس مونته سوري، رياضي به روش سرگرمي و يك فعاليت پر هيجان و جالب ارائه ميشود. تمرينات تمركز كودك را بالا مي برند بعلاوه كودك

آزاد است با توجه به ميل دروني خود تمرين را انتخاب كند و انجام دهد. انتخاب آزاد كودك و تكرار تمرينات به انتخاب كودك او را قدم به قدم براي مراحل بعدي آماده  

   مي كند.وسايل رياضي مونته سوري با شمارش 1 تا 10 شروع ميشود (تمرينات مربوط: نرده اعداد، اعداد سنباده اي و كارت اعداد، جعبه كودك، جعبه اعداد و ژتون

ها، بازي حافظه اعداد و ...) در اين تمرينات كودك با اعداد 10- 1 آشنا ميشود. البته نه فقط به صورت حفظي بلكه كودك با كميت و كيفيت اين اعداد و ارتباط بين آنها

آشنا ميشود.سپس با استفاده از وسايل : دانه هاي سيستم اعشاري، كابينت دانه ها، بازي مغازه و ... كودك با اعداد 19-11 و سپس 90-10 و سيستم اعشاري و

ارزش مكاني 1و 10 و 100 و 1000 آشنا ميشود.

تخته هاي جمع، تفريق، ضرب و تقسيم، جعبه مهرها، چرتكه و ... به كودك كمك ميكند تا با مفاهيم جمع و ضرب و تفريق  و تقسيم آشنا شود.

 

مهارتهاي فرهنگ:

بخش فرهنگ مونته سوري بسيار گسترده است و هر كشوري ميتواند مسائل فرهنگي كشور خود را در اين بخش بگنجاند. بعلاوه مهارتهاي فرهنگ شامل قسمتهاي

مختلفي مي باشد كه عبارتند از:

  • بخش جغرافي: آشنايي با كره زمين، قاره ها، اقيانوس، كشورها و ... در اين بخش قرار دارد و كودك با استفاده از كارتها، نقشه ها و وسايل متنوعي با اين
  • مطالب به خوبي آشنا ميشود.
  • بخش جانور شناسي: در اين بخش با استفاده از كارت ها و پازل هاي مختلف كودك با گروههاي جانوران( بي مهره، مهره دار، پستانداران، پرندگان،
  •  
  • خزندگان، ماهيها و دوزيستان) آشنا ميشود بعلاوه برنامه هايي براي مشاهده مستقيم جانوران نيز تدارك ديده مي شود.
  •  
  • بخش گياه شناسي: كودك با استفاده از كارتها و پازلها و مشاهده مستقيم با بخش هاي مختلف گياهان آشنا ميشود.( ريشه، ساقه، گياهان بوته اي، گياهان
  •  
  • درختي و ...)
  •  
  • بخش علوم: در اين بخش كودك با انجام آزمايشات عملي با مفاهيم مختلف علوم آشنا ميشود.( آهن ربا، غوطه وري و شناوري، حل شدني و ...)
  •  
  • بخش تاريخ: آشنايي با گذر زمان جزء اين قسمت است.( تمريناتي چون كارتهاي ترتيبي، آموزش ساعت، جشن تولد، بخش كاردستي، موسيقي، هنر هم
  •  
  • جزء بخش فرهنگ مي باشد.)